Üretken YZ’ler yaratıcı ürünler ortaya koyabilir. Fakat orijinal/özgün gibi görünen çıktıların arkasında aslında telifli içerikler vardır. Yani YZ’ler aslında insanlık mirası üzerine konar. YZ sistemleri, zaman zaman farkında olmadan (veya bilerek) mevcut eserleri kopyalayabilir ya da onların tarzını, yöntemini veya üslubunu birebir taklit edebilir. Bir yazarın roman karakterlerini ve hikâye kurgusunu modelleyen YZ, telifli içerikle oldukça benzer öyküler üretebilir. Diyelim ki Midjourney adlı görsel üreten YZ, belirli sanatçıların üslubunu kullanarak yeni resimler oluşturabilir. Yine bir YZ, popüler filmlerden sahneleri veya diyalogları örnek alarak kısa animasyonlar veya film klipleri hazırlayabilir.

Dünya genelindeki bugünkü anlayışa göre telif hukuku insanı merkeze alır ve bir fikri ürünün korunması için onun insan yaratıcılığıyla ortaya çıkmasını şart koşar. Telif hukukuna göre eser, onu meydana getiren insanın hususiyetini/fikri yaratıcılığını taşıyan fikir ve sanat ürünleridir. Demek ki sadece insan mahsulü fikri ürünler “eser” kabul edilir. Bu açık ve net bilgiye rağmen yoğun tartışmalar nedeniyle yine de soralım: Peki, YZ sıfırdan bir şiir yazarsa ya da yeni bir tablo yaparsa…, ortaya çıkan ürün “eser” sayılır mı?

Yapay zekâ (YZ) ve telif hakları gerilimi üç boyutuyla öne çıkıyor: i) telifli içeriklerin YZ’nin eğitiminde kullanılması (girdi/input), ii) YZ ürünlerinin eser olarak korunup korunmayacağı (çıktı/output), iii) taklitçi YZ’nin telif ihlali yapması. Bu yazıda girdi ayağı üzerinde duracağım; diğerleri başka yazıların konusu. YZ’leri boş birer kap olarak düşünebiliriz. Bir YZ sistemi, kendi başına hiçbir şey bilmez. Öğrenmesi için ona örnekler verilmelidir. Bu örnekler topluluğuna eğitim verisi veya veri seti (dataset) denir. Örneğin bir YZ’ye şiir yazdırmak istiyorsanız binlerce, belki de milyonlarca şiirle onu eğitmelisiniz, beslemelisiniz.

Sınai mülkiyet haklarıyla ilgili çevreler bilir; mülga KHK’larda Yoksun Kalınan Kazanca ilişkin hükümlerde (MarKHK 66; PatKHK 140; EndTasKHK 52) davalının, davacıya ait marka, patent veya tasarımı  kullanmak suretiyle elde ettiği kazancın istenebileceği hükme bağlanmıştı. SMK 151/2-b’de ise koyu renkli ifade yerine “tecavüz edenin elde ettiği net kazanç” ifadesi getirildi. Bu düzenleme doktrin ve içtihatta tartışmalara yol açtı. Tartışmanın fitilini ateşleyen ise SMK 151’in gerekçesidir.

İçinde yaşadığımız Bilgi Çağında kavramlar anlam kaymasına uğradı. Globalleşme, küresel ticaret, internet ve bilişim teknolojileri gibi olgular hayatımızın her alanında çok büyük yeniliklere ve değişikliklere yol açtı. Sosyal hayat, kültür-sanat, eğitim ve ekonomi gibi yaşamımızın neredeyse her alanında deyim yerindeyse küçüklü büyüklü depremler yaşanıyor.

İçinde yaşadığımız Bilgi Çağında kavramlar anlam kaymasına uğradı. Globalleşme, küresel ticaret, internet ve bilişim teknolojileri gibi olgular hayatımızın her alanında çok büyük yeniliklere ve değişikliklere yol açtı. Sosyal hayat, kültür-sanat, eğitim ve ekonomi gibi yaşamımızın neredeyse her alanında deyim yerindeyse küçüklü büyüklü depremler yaşanıyor.

İçinde yaşadığımız Bilgi Çağında kavramlar anlam kaymasına uğradı. Globalleşme, küresel ticaret, internet ve dijitalleşme gibi olgular hayatımızın her alanında çok büyük değişikliklere ve yeniliklere yol açtı. Ekonomi, kültür-sanat ve eğitim gibi yaşamımızın neredeyse her alanında deyim yerindeyse küçüklü büyüklü depremler oluştu. Bilgi Toplumunda üretim ve ticaret

2547 sayılı Kanunun 11. maddesi gereği Üniversitelerarası Kurul, hukukta aşağıdaki alanları doçentlik alanları olarak belirlemiştir:

Günümüzde geçerli olan kapitalist ekonomik düzenlerde patent koruması büyük önem taşıyor. Patent koruması, sermayeyi (işletmeleri) yeniliğe teşvik amacıyla tasarlanmıştır. Çalışan buluşçuya buluş bedeli ödenmesini güvence altına alan çalışan buluşları mevzuatı da çalışanları (işçileri) buluş yapmaya özendirir. Böylece patent hukukunun genel amaçlarından olan buluşa teşvik dürtüsü çalışanlar bakımından da

Johann Carolus, 1605 yılında ilk gazeteyi çıkardığında, yatırımının korunması için hukuki koruma talep etti, ancak bu istemi reddedildi. Daha da önemlisi tarih boyunca yasa koyucular, toplumun haber alma özgürlüğü zarar görebileceği endişesiyle, haberi telif dışında bıraktılar. Bern, Roma, WCT ve WPPT gibi temel telif anlaşmalarında da bu yaklaşım benimsendi. Buna göre kaynak göstermek kaydıyla başkalarının

Kamu Çalışanları Kimlerdir? Kamu kurum ve kuruluşlarında çalışanlar [i) Devlet memurları (4 A’lılar), ii) Sözleşmeli personel (4 B’liler), iii) İşçiler (4 D’liler)] tarafından geliştirilen buluşlar, esas itibarıyla özel sektörde çalışanların geliştirdiği buluşların hukuki rejimine tabidir. Bu nedenle buluş faaliyeti yapan

Hukukumuzda çalışan buluşçuya, işiyle ilgili geliştirdiği buluş karşılığında maaşından ayrı olarak buluş bedeli ödenmesi yasal zorunluluktur. Yasa koyucu, bu bedeli makul bedel şeklinde nitelemiştir. İşveren buluş üzerinde tam hak talep etmişse tam makul bedel;

Bir işveren, nasıl ki yaptığı iş karşılığında işçisine maaş ödemekle yükümlüyse, işiyle ilgili buluş yapan çalışanlarına da buluş bedeli ödemeli. Bu bedel, maaştan ayrıdır ve ona ilaveten ödenir. Yasa koyucu buluşçuya ödenecek bedeli, makul bedel şeklinde nitelemiştir. 6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanununun (SMK) 2017 yılında yürürlüğe girmesinden önce

Çalışanın geliştirdiği buluş nedeniyle işveren, çalışana maaşına ilave olarak buluş bedeli ödemekle yükümlüdür. Buluş bedelinin miktarı ve ödeme takvimi gibi hususlar taraflarca akdedilecek sözleşmeyle belirlenir. Sözleşme Özgürlüğü Nedir? Hukukumuzda kural olarak herkes dilediği kişiyle, dilediği şekilde ve kapsamda sözleşme

Geçen günlerde Dünya Fikri Mülkiyet Teşkilatı (WIPO) patent, marka ve tasarımlara ilişkin 2020 istatistiklerini yayımladı. Çalışma 2021 yılında yayımlanmakla birlikte sayılar geriden geldiği için 2020 yılı rakamları verilmiş. Bu yazımızda patent ve faydalı model başvuru ve tescillerindeki durumu inceleyeceğiz. WIPO’ya göre 2020 yılında globalde bir

6769 sayılı Türk Sınai Mülkiyet Kanunu (SMK) 10 Ocak 2017 tarihinde yürürlüğe girdi. Marka, patent, faydalı model, tasarım, coğrafi işaret ve geleneksel ürün adları anılan yasada düzenlendi. SMK’nın kabulünü doğuran temel nedenler şöyle özetlenebilir: i) Anayasa Mahkemesinin (AYM),

Sanayi devrimi fikri mülkiyet korumasını doğurdu. Sanayi devriminden sonra yasa koyucular, patent korumasını kabul ederek sermayeyi/işletmeleri buluşa teşvik etmeye başladı. Sonraki yıllarda kabul edilen uluslararası anlaşmalarla koruma sistemi globalleşti. Bazı ülke yasalarında ise başta buluşlar

6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanununa (SMK 115/9) göre, çalışan buluşlarıyla ilgili bedel tarifesi ve uyuşmazlıkların hâllinde izlenecek tahkim usulü yönetmelikle belirlenir. Çalışan Buluşları Yönetmeliğinde zorunlu tahkime yer verildi (m. 24). Buna göre çalışan buluşlarıyla ilgili şu ihtilaflar zorunlu tahkime tabidir:

Ülkemizdeki Ar-Ge harcamaları, GSYİH’nın % 1’ini geçti. Bu harcamaların önemli bir kısmı kamu kaynaklarından fonlanıyor. Kamu destekli projelerde geliştirilen buluşların ekonomiye kazandırılmasını hedefleyen yasa koyucu bu buluşlarla ilgili özel bir hukuki rejim benimsedi. Bu tür buluşları proje sahibi, desteği veren kamu kurumuna gecikmeksizin ve yazılı olarak bildirilmek zorunda.

Şirketler, iki nedenle fikri mülkiyet korumasını dikkate almalı: i) Geliştirdikleri özgün fikri ürünlerin tekel hakkına sahip olmak ve meyvesini yemek, ii) Başkalarının koruma alanına müdahaleden / ihlalden kaçınmak. Hangi nedenle olursa olsun günümüzde şirketlerin önemli buluş ve ana markalarını da kaybetmeye varabilen sorunlar yaşamamaları için pratik önerilerimizi sıralıyoruz:

Çalışan Buluşları 2: Şirketlerin Riskleri Hukukumuzda çalışan buluşları için benimsenen sistem oldukça karmaşıktır. Katı bir şekilci yaklaşımla hazırlanan hukuki metinler, hem çalışana hem de işverene büyük bir bürokratik yük getirdi. Şirketler, çalışanları tarafından geliştirilen buluşlarla ilgili işletme içinde bir Buluş Yönetim Sistemi (BYS) kurmalı (Bu konuda şu yazımıza bkz. Link). Aksi halde işveren çok önemli hukuki risklerle karşılaşabilir. Bu riskler şöyle sıralanabilir:

Ne Oldu?

Kovid-19 salgını nedeniyle bazı eski dünya liderleri ve Nobel ödüllü bilim insanları, Kovid-19 salgınının önlenmesi ve tedavisi için fikri mülkiyet haklarının, salgın kontrol edilinceye kadar askıya alınması için ABD hükümetine çağrıda bulundu bkz. (Link) Hindistan ve Güney Afrika ise Dünya Ticaret Örgütü (DTÖ) nezdinde girişimde bulunarak 5 Mayıs Çarşamba günü konunun görüşülmesini sağladı.

Avrupa Birliği (AB) Komisyonu, AB’nin telif haklarını modernize edebilmek için 2016 yılında bir paket hazırladı ve kamuoyuna duyurdu. Paketin içindeki Dijital Tek Pazarda Telif Hakları Yönergesi (2019/790/EU sayılı DSM Directive), 7.6.2019 yılında yürürlüğe girdi. Üye ülkeler, Yönergeyi iki yıl içinde iç hukuklarına aktarmakla yükümlü olup, bu süre 6.6.2021 tarihinde doluyor.

Av. Doç. Dr. Cahit Suluk, Biontech CEO’su Uğur Şahin’in “Aşıyı 25 Ocak günü birkaç saat içinde tasarladım “ ifadesini yorumladı. İkinci sorunun cevabı Sayın Uğur Şahin’in şu açıklamasında saklı: “25 Ocak günü, Çinli araştırmacıların 11 Ocak’ta yayınladığı corona virüs genetik dizilerini kullanarak 10 farklı aday hazırladım. Daha sonra en doğru adayı birkaç saat içerisinde tasarladım”. Demek ki buluşçu, buluşu geliştirirken mutlaka sorunun projelendirilmesi, üzerinde uzun yıllar çalışılması gerekmiyor.

Bir önceki yazımda (Link)  marka seçimine yönelik pratik önerilerimi sıralamıştım. Bu yazıda marka korumasına ilişkin önerilerimi paylaşacağım.

1. Ürün ve hizmet planlamanızda markayı ıskalamayın. Ülkemizde marka tescili yaklaşık 6-7 ay süre alır. Ret veya itiraz süreçlerine takılan bir başvuru için bu süre ikiye, bazen üçe katlanabilir. Bu yüzden yumurta kapıya dayanmadan marka tescili yaptırın. Tescilsiz marka kullanmayın.

Firma sahipleri hemen her gün bana marka soruyor; “yeni marka yapacağız, bize marka önerin”. Ben de onlara marka önerisi getiremeyeceğimi, bu işin pazarlamacıların ve özellikle de reklâm ajanslarının işi olduğunu, fakat marka seçim kriterlerini paylaşabileceğimi söylerim. İşte o kriterler:

6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu (SMK) 148/5 hükmüne göre; “… sicile kaydedilmeyen hukuki işlemlerden doğan haklar iyiniyetli üçüncü kişilere karşı ileri sürülemez”. Benzer düzenlemeler mülga KHK’larda da vardı. Sınai mülkiyet hakları devir ve lisans gibi hukuki işlemlere konu olabileceği gibi mirasla da intikal eder (SMK 148/1). Hukuki işlemler adi yazılı şekle tabidir. Şu kadar ki devir işlemi noter onaylı şekle tabidir (SMK 148/4). Uygulamada adi yazılı şekle uyularak lisans sözleşmeleri yapılmaktadır. Daha sonra sicile işlem kaydedilmektedir.

1.Hukuki Düzenleme

Avrupa Birliği (AB) ile gümrük birliğinin kabulü ve yine Dünya Ticaret Örgütüne (DTÖ)/TRIPS’e taraf olması nedeniyle 1995 yılı, Türk fikri mülkiyet mevzuatı bakımından bir milat idi. 10.1.2017 tarihinde yürürlüğe giren 6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanununun (SMK) kabulü ise ikinci bir milattır. Daha önce 1995 yılında kabul edilen dört ayrı Kanun Hükmünde Kararnameyle (KHK) korunan marka, patent-faydalı model, tasarım ve coğrafi işaretler 6769 sayılı SMK’nın şemsiyesi altında birleştirildi.

Literatürde patent koruması, buluş sahibi ile devlet arasında yapılan farazi bir sözleşmeye dayandırılır. Buna göre buluş sahibi, buluşunu topluma sunar. Devlet de bunun karşılığında buluş üzerinde yirmi yıl süreyle tekel hakkı (patent koruması) sağlar. Süre sona erince buluş toplumun malı olur. Kişi, buluşunu toplumla paylaşmadığı sürece patent korumasından faydalanamaz. Patent korumasına bir alternatif olarak, eğer mümkünse, kişi buluşunu gizli tutar ve ticari sır korumasından süresiz olarak yararlanabilir. Diğer yandan patent koruması ülkeseldir; yani bir buluş, hangi ülke(ler)de tescil edilmişse sadece o ülke(ler)de patent korumasından faydalanılabilir; tescil edilmeyen ülkelerde koruma yoktur. Deyim yerindeyse tescil edilmeyen ülkelere buluş bağışlanmış demektir.

1)Türk Patent Enstitüsünün Adı Artık “Türk Patent ve Marka Kurumu” Oldu

Türk Patent Enstitüsü (TPE) olarak bilinen idari yapının adı değişti. Yeni adı Türk Patent ve Marka Kurumu (kısa ismi; Türk Patent) oldu.

2)Uluslararası Tükenme İlkesi Benimsendi

Hak sahibi, üzerinde fikri mülkiyet hakkı bulunan ürünleri bir kez satınca, artık sonraki satışlara müdahale edemez. Buna hakkın tükenmesi ilkesi denir. Bu ilke ilk satış doktrini olarak da bilinir.

İlkenin uygulanabilmesi için iki şart birlikte gerçekleşmelidir:

10 Ocak 2017 tarihinde yürürlüğe giren 6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanununun (SMK) getirdiği temel yenilikler için şu çalışmamıza bkz. (Link) Bu çalışmamızda coğrafi işaret ve geleneksel ürün adları incelenecektir.

Gıda, Tarım, Maden, El Sanatları ve Sanayi Ürünleri Koruma Altına Alındı

Ülkemizde coğrafi işaret koruması 555 sayılı CoğİşKHK ile 1995 yılında kabul edildi. Konuyu yeniden düzenleyen 6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu (SMK), coğrafi işaretlerin yanında geleneksel ürün adlarını da koruma altına aldı.

10 Ocak 2017 tarihinde yürürlüğe giren 6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanununun (SMK) getirdiği temel yenilikler için şu çalışmamıza bkz. (Link). Bu çalışmamızda tasarımlara özgü dikkat çekici yenilikler incelenecektir.

1.Tescilli ve Tescilsiz Tasarım Koruması Birlikte Kabul Edildi

Türk tasarım mevzuatı büyük ölçüde AB mevzuatından olduğu gibi alındı. Bir farkla ki, SMK’dan önceki düzenlemede sadece tescilli tasarımlar düzenlenmişti. Buna göre tescilli tasarımlar başvuru tarihinden itibaren beşer yıllık dönemler halinde yenilenmek kaydıyla maksimum yirmi beş yıl süreyle korunmaktadır. AB hukukuyla uyumlu bir şekilde SMK’da modası sık değişen moda ve tekstil gibi sektörlerin ihtiyacını karşılamak amacıyla tescilsiz tasarım koruması da kabul edildi.

SMK’nın markalara ilişkin getirdiği yenilikler için şu linkteki (Link) çalışmamıza bakınız. Bu çalışmamızda patent ve faydalı modellere özgü dikkat çekici yenilikler incelenecektir.

Biyoteknolojik Buluşlar

SMK’da, Türkiye’nin taraf olduğu DTÖ/TRIPS anlaşmasının 27. maddesine uygun şekilde teknolojinin her alanındaki buluşlara yeni olması, buluş basamağı içermesi ve sanayiye uygulanabilir olması şartıyla patent verilebileceği düzenlendi. Yine patent koruması bakımından teknoloji alanına bağlı bir ayırım yapılmayacağı özel olarak belirtildi. Buna karşılık birinci ve ikincil tıbbi kullanıma ilişkin Avrupa Patent Sözleşmesinin (EPC) m. 54/ IV ve V hükmüne karşılık gelen hükümlere yer verilmedi.

6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu (SMK), 10 Ocak 2017 tarih ve 29944 sayılı resmi gazetede yayımlanarak yürürlüğe girdi (Link). SMK’nın getirdiği temel yenilikler için şu çalışmamıza bkz. Bu konuda ayrıca şu çalışmamıza da bkz. Bu çalışmamızda markalara özgü dikkat çekici yenilikler incelenecektir.

1.Yeni Marka Türleri

Önceki düzenlemede marka tescilinde aranan çizimle görüntülenebilme şartı yerine,

6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu (SMK), 10 Ocak 2017 tarih ve 29944 sayılı resmi gazetede yayımlanarak yürürlüğe girdi. Ülkemizde daha önce Kanun Hükmünde Kararnamelerle (KHK) korunan marka, patent, faydalı model, tasarım ve coğrafi işaretler SMK ile tümüyle yeniden düzenlendi. Ayrıca geleneksel ürün adları da koruma altına alındı. Türk Patent Enstitüsünün adı Türk Patent ve Marka Kurumu (kısaca: Türk Patent) oldu. SMK’da kabul edilen temel yenilikler aşağıda özetlenmiştir.

Otel, tatil köyü, lokanta, restoran, cafe, çay behçesi, gece kulübü, spor merkezi ve alışveriş merkezi gibi halka açık yerler (umuma açık mahaller) müzik kullanımı nedeniyle telif bedeli ödemekle yükümlüdür. Bu bedel, hak sahiplerinin örgütü olan MESAM, MSG, MÜYAP ve MÜZİKBİR gibi meslek birliklerince takip ediliyor. Buna toplu hak takibi denir. 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanununa (FSEK) göre meslek birlikleri, sadece yetki belgesi veren üyelerinin haklarını takip edebiliyor. Yurt dışındaki meslek birlikleriyle işbirliği yaptıkları için yabancı telif sahiplerinin hakları da ülkemizde takip ediliyor. Böylece bir meslek birliğinin repertuarında yüzbinlerce müzik eseri bulunabilmektedir. Meslek birliği, lisanslamak istediği umuma açık mahal ile anlaşma yaparken götürü usulde tüm repertuarını kullandırmakta ve bunun karşılığında yıllık X rakamına anlaşmaktadır.

Kültür ve Turizm Bakanımız Sayın Mehmet Nuri Ersoy göreve geldiğinde masasında iki kanun hazırlığı buldu; Sinema ve Telif Hakları. Hazırlığı 2009 yılına kadar eskiye dayanan ve Telif Yasasının yaklaşık yarısını değiştiren 44 maddelik metin, 3.5.2018 tarihinde Türkiye Büyük Millet Meclisine sevk edildi. Cumhurbaşkanlığı sistemine geçilmesiyle Tasarı kadük hale geldi. İlgili kesimlerle yaptığı toplantılar sonrasında Sayın Bakan şu değerlendirmeyi yaptı: (link) “Bakan olduktan sonra gündemime aldığım ilk işlerden biri o tasarı. Sektör temsilcileriyle görüşmeye başladım. Sinema Kanunu’nda yüzde 90 mutabakat sağlandı. Birkaç haftaya kadar TBMM’ne getireceğiz Sinema Kanunu’nu… Telif Kanunu’na dair görüşmelerimiz sürüyor. Sinemada olduğu gibi, Telif Kanunu Tasarısı’nda da konsensüs sağlandığında bilahare o da TBMM’ne gelir.”