Üretken YZ’ler yaratıcı ürünler ortaya koyabilir. Fakat orijinal/özgün gibi görünen çıktıların arkasında aslında telifli içerikler vardır. Yani YZ’ler aslında insanlık mirası üzerine konar. YZ sistemleri, zaman zaman farkında olmadan (veya bilerek) mevcut eserleri kopyalayabilir ya da onların tarzını, yöntemini veya üslubunu birebir taklit edebilir. Bir yazarın roman karakterlerini ve hikâye kurgusunu modelleyen YZ, telifli içerikle oldukça benzer öyküler üretebilir. Diyelim ki Midjourney adlı görsel üreten YZ, belirli sanatçıların üslubunu kullanarak yeni resimler oluşturabilir. Yine bir YZ, popüler filmlerden sahneleri veya diyalogları örnek alarak kısa animasyonlar veya film klipleri hazırlayabilir.

Dünya genelindeki bugünkü anlayışa göre telif hukuku insanı merkeze alır ve bir fikri ürünün korunması için onun insan yaratıcılığıyla ortaya çıkmasını şart koşar. Telif hukukuna göre eser, onu meydana getiren insanın hususiyetini/fikri yaratıcılığını taşıyan fikir ve sanat ürünleridir. Demek ki sadece insan mahsulü fikri ürünler “eser” kabul edilir. Bu açık ve net bilgiye rağmen yoğun tartışmalar nedeniyle yine de soralım: Peki, YZ sıfırdan bir şiir yazarsa ya da yeni bir tablo yaparsa…, ortaya çıkan ürün “eser” sayılır mı?

Yapay zekâ (YZ) ve telif hakları gerilimi üç boyutuyla öne çıkıyor: i) telifli içeriklerin YZ’nin eğitiminde kullanılması (girdi/input), ii) YZ ürünlerinin eser olarak korunup korunmayacağı (çıktı/output), iii) taklitçi YZ’nin telif ihlali yapması. Bu yazıda girdi ayağı üzerinde duracağım; diğerleri başka yazıların konusu. YZ’leri boş birer kap olarak düşünebiliriz. Bir YZ sistemi, kendi başına hiçbir şey bilmez. Öğrenmesi için ona örnekler verilmelidir. Bu örnekler topluluğuna eğitim verisi veya veri seti (dataset) denir. Örneğin bir YZ’ye şiir yazdırmak istiyorsanız binlerce, belki de milyonlarca şiirle onu eğitmelisiniz, beslemelisiniz.

2024 yılının başında OECD, dünya çapında önde gelen yapay zeka ve gizlilik uzmanlarını bünyesinde bir araya getirerek Yapay Zeka, Veri ve Gizlilik Uzman Grubu‘nu kurdu. Bu grup, Yapay Zekâ sistemlerinin nasıl oluşturulduğu ve çalıştığı tanımına dair 5 Mart 2024 tarihinde açıklayıcı bir bildiri yayınladı. 15 Mart 2024 tarihinde “Yapay Zekâyı İşyerinde Kullanma”, 10 Nisan 2024

1. Uluslararası Gelişmeler: a) Avrupa Konseyi; Yapay Zekâ, insan hakları, demokrasi ve hukukun üstünlüğü konularını içeren taslak çerçeve sözleşmesini Aralık 2023 tarihinde yayımladı. b) Avrupa Komisyonu; Fikri Mülkiyet Eylem Planı üzerine yapılan çalışmayı yayınladı. Çalışmada dijital on yılda kültürel ve yaratıcı sektörlerin zorluklarını ve fırsatlarını haritalandırılıyor ve iki perspektiften gelişmeler analiz ediliyor.Sanatsal ve Yaratıcı Sektörler için Yapay Zekâ Teknolojilerinin Fırsatlar ve Zorluklar Üzerine Araştırma yayınlandı. Araştırmaya dair yönetici özeti kamuoyuyla paylaşıldı.

ABD yargı kararlarında, sadece insanların telif haklarına konu olabilecek eserleri üretebileceği ve Yapay Zekânın eserin üreticisi olarak kabul edilmeyeceği belirtilmiştir. Çin’de ise bir mahkeme, Yapay Zekâ tarafından üretilen çalışmaların telif hakkı sahibinin Yapay Zekânın yaratıcısı ya da kullanıcısının olamayacağını vurgulamış ve söz konusu ürünlerin telif hakkına konu olamayacağını ama başka bir hukuki koruma ile korunması gerektiğine karar vermiştir.