Eveeet Karakaçan… bir çay molasından sonra sohbetimize devam… Nerede kalmıştık?

Hocam geçenlerde birkaç yerde “Yerli patent başvurularında dünyada 10. ülkeyiz” başlıklı ve “Dünya Fikri Mülkiyet Örgütünün (WIPO) yayımladığı Dünya Fikri Mülkiyet Göstergeleri 2025 Raporu'na göre Türkiye, 2024'te 10 bin 4 yerli patent başvurusuyla dünya sıralamasında 12'den 10'uncu sıraya yükseldi.” içerikli haberlere rastladım.

Dünya Fikri Mülkiyet Örgütü'nün (WIPO) her yıl yayınladığı "Dünya Fikri Mülkiyet Göstergeleri" raporu küresel anlamda fikri mülkiyet rekabetine dair önemli istatistikler içeriyor. Raporda, 2024 yılına dair istatistikler önceki yıllarla karşılaştırılarak ele alınmıştır. Bu yazıda, patent alanındaki küresel trend ve özellikle Türkiye'nin patent performansı genel hatlarıyla incelenecektir.

Günümüzde geçerli olan kapitalist ekonomik düzenlerde patent koruması büyük önem taşıyor. Patent koruması, sermayeyi (işletmeleri) yeniliğe teşvik amacıyla tasarlanmıştır. Çalışan buluşçuya buluş bedeli ödenmesini güvence altına alan çalışan buluşları mevzuatı da çalışanları (işçileri) buluş yapmaya özendirir. Böylece patent hukukunun genel amaçlarından olan buluşa teşvik dürtüsü çalışanlar bakımından da

Kamu Çalışanları Kimlerdir? Kamu kurum ve kuruluşlarında çalışanlar [i) Devlet memurları (4 A’lılar), ii) Sözleşmeli personel (4 B’liler), iii) İşçiler (4 D’liler)] tarafından geliştirilen buluşlar, esas itibarıyla özel sektörde çalışanların geliştirdiği buluşların hukuki rejimine tabidir. Bu nedenle buluş faaliyeti yapan

Hukukumuzda çalışan buluşçuya, işiyle ilgili geliştirdiği buluş karşılığında maaşından ayrı olarak buluş bedeli ödenmesi yasal zorunluluktur. Yasa koyucu, bu bedeli makul bedel şeklinde nitelemiştir. İşveren buluş üzerinde tam hak talep etmişse tam makul bedel;

Bir işveren, nasıl ki yaptığı iş karşılığında işçisine maaş ödemekle yükümlüyse, işiyle ilgili buluş yapan çalışanlarına da buluş bedeli ödemeli. Bu bedel, maaştan ayrıdır ve ona ilaveten ödenir. Yasa koyucu buluşçuya ödenecek bedeli, makul bedel şeklinde nitelemiştir. 6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanununun (SMK) 2017 yılında yürürlüğe girmesinden önce

Çalışanın geliştirdiği buluş nedeniyle işveren, çalışana maaşına ilave olarak buluş bedeli ödemekle yükümlüdür. Buluş bedelinin miktarı ve ödeme takvimi gibi hususlar taraflarca akdedilecek sözleşmeyle belirlenir. Sözleşme Özgürlüğü Nedir? Hukukumuzda kural olarak herkes dilediği kişiyle, dilediği şekilde ve kapsamda sözleşme

Geçen günlerde Dünya Fikri Mülkiyet Teşkilatı (WIPO) patent, marka ve tasarımlara ilişkin 2020 istatistiklerini yayımladı. Çalışma 2021 yılında yayımlanmakla birlikte sayılar geriden geldiği için 2020 yılı rakamları verilmiş. Bu yazımızda patent ve faydalı model başvuru ve tescillerindeki durumu inceleyeceğiz. WIPO’ya göre 2020 yılında globalde bir

Sanayi devrimi fikri mülkiyet korumasını doğurdu. Sanayi devriminden sonra yasa koyucular, patent korumasını kabul ederek sermayeyi/işletmeleri buluşa teşvik etmeye başladı. Sonraki yıllarda kabul edilen uluslararası anlaşmalarla koruma sistemi globalleşti. Bazı ülke yasalarında ise başta buluşlar

6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanununa (SMK 115/9) göre, çalışan buluşlarıyla ilgili bedel tarifesi ve uyuşmazlıkların hâllinde izlenecek tahkim usulü yönetmelikle belirlenir. Çalışan Buluşları Yönetmeliğinde zorunlu tahkime yer verildi (m. 24). Buna göre çalışan buluşlarıyla ilgili şu ihtilaflar zorunlu tahkime tabidir:

Ülkemizdeki Ar-Ge harcamaları, GSYİH’nın % 1’ini geçti. Bu harcamaların önemli bir kısmı kamu kaynaklarından fonlanıyor. Kamu destekli projelerde geliştirilen buluşların ekonomiye kazandırılmasını hedefleyen yasa koyucu bu buluşlarla ilgili özel bir hukuki rejim benimsedi. Bu tür buluşları proje sahibi, desteği veren kamu kurumuna gecikmeksizin ve yazılı olarak bildirilmek zorunda.

Çalışan Buluşları 2: Şirketlerin Riskleri Hukukumuzda çalışan buluşları için benimsenen sistem oldukça karmaşıktır. Katı bir şekilci yaklaşımla hazırlanan hukuki metinler, hem çalışana hem de işverene büyük bir bürokratik yük getirdi. Şirketler, çalışanları tarafından geliştirilen buluşlarla ilgili işletme içinde bir Buluş Yönetim Sistemi (BYS) kurmalı (Bu konuda şu yazımıza bkz. Link). Aksi halde işveren çok önemli hukuki risklerle karşılaşabilir. Bu riskler şöyle sıralanabilir:

Ne Oldu?

Kovid-19 salgını nedeniyle bazı eski dünya liderleri ve Nobel ödüllü bilim insanları, Kovid-19 salgınının önlenmesi ve tedavisi için fikri mülkiyet haklarının, salgın kontrol edilinceye kadar askıya alınması için ABD hükümetine çağrıda bulundu bkz. (Link) Hindistan ve Güney Afrika ise Dünya Ticaret Örgütü (DTÖ) nezdinde girişimde bulunarak 5 Mayıs Çarşamba günü konunun görüşülmesini sağladı.

Av. Doç. Dr. Cahit Suluk, Biontech CEO’su Uğur Şahin’in “Aşıyı 25 Ocak günü birkaç saat içinde tasarladım “ ifadesini yorumladı. İkinci sorunun cevabı Sayın Uğur Şahin’in şu açıklamasında saklı: “25 Ocak günü, Çinli araştırmacıların 11 Ocak’ta yayınladığı corona virüs genetik dizilerini kullanarak 10 farklı aday hazırladım. Daha sonra en doğru adayı birkaç saat içerisinde tasarladım”. Demek ki buluşçu, buluşu geliştirirken mutlaka sorunun projelendirilmesi, üzerinde uzun yıllar çalışılması gerekmiyor.

1980’li yıllarda ilk kez ortaya çıkan üç boyutlu baskı, üç boyutlu yazıcı makinesi (3D printer) ile bir tasarımın fiziksel olarak bir nesneye çevrilmesini ifade etmektedir. Nesnelerin üretilebilmesine yarayan üç boyutlu baskı yapabilen bu yazıcılara bu nedenle üç boyutlu yazıcı denmektedir. Buradaki üç boyutlu yazıcı ifadesi, yazıcının kendisinin üç boyutlu olmasına değil, yaptığı baskının üç boyutlu olmasına gönderme yapmaktadır.

AYDIN MUTLU  - 18 Ağustos 2020

Gerek mülga 551 sayılı KHK (Md. 5) gerekse de yürürlükte olan 6769 sayılı SMK (Md. 82) kapsamında teknolojinin her alanındaki buluşlara yeni olması, buluş basamağı içermesi ve sanayiye uygulanabilir olması şartıyla patent verilmesi hüküm altına alınmaktadır. Yine her iki yasal metin de, doğada hali hazırda mevcut olan maddenin bulunmasından ibaret basit keşiflerin patentlenmesini engelleyen düzenlemeler içermektedir.

COVID-19 ve İtalya’da gerçekleşen hadise

Ülkeler, DSÖ’nün küresel salgın ilan ettiği yeni tip koronavirüs Covid-19 salgınına karşı yoğun bir tıbbi mücadele veriyor. Çin’de ortaya çıkan salgın hastalık hızlı bir şekilde tüm dünyaya yayılmış durumda. Enfekte olan hastaların teşhisi, kontrol altında tutulması veya tedavisi için gerekli olan sağlık çalışanı, hastane, yatak veya tıbbi cihaz yetersizlikleri ise ülkeleri zaman zaman zor durumda bırakıyor. Bu süreçte basında çıkan bir haber ise patent hakkı sağlık hakkı dilemmasını yeniden gün yüzüne çıkaracak gibi duruyor. Habere göre, salgın ile mücadele eden İtalya’daki hastanelerde Covid-19 nedeniyle solunum yetmezliği çeken hastalara solunum desteği sağlamak için kullanılan CPAP maskesinin kapakçığı yetersiz kalıyor.

ERKAN SEVİNÇ  - 31 Aralık 2019

Bilindiği üzere bir patent başvurusunun sonuçlanması, yalnızca Türkiye’de değil küresel seviyede, genellikle 3 ila 5 yıl arasında değişen sürelerde gerçekleşmektedir. Kimi buluş sahiplerine göre bu süreler çok uzundur ve İdari Otorite’nin daha kısa sürelerde karara varması istenir. Oysa gerçekte Avrupa’da hiç de azımsanmayacak bir kitle için bu süre, olması gerekenden daha kısadır ve bir Avrupa Patent başvurusunun sonuçlanmasının daha uzun sürelere yayılması ihtiyacı bulunmaktadır.

VİLDAN ALPASLAN  - 15 Mayıs 2019

Çalışan Buluşunu “Kim” Bulur? Karşılığında “Ne” Ödenir?

Başlıktan da anlaşılacağı üzere, bu yazımızda buluşun “çalışan buluşu” kavramı altında değerlendirilebilmesi için çalışanın kim ya da kimler olduğunu hususuna değineceğiz.

“Çalışan buluşu”,  hayatımıza 551 sayılı Patent Haklarının Korunması Hakkında KHK’da yer alan “işçi buluşu” kavramı ile girmiştir. Hem 515 sayılı KHK hem de 6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanununda benzer tanımlama ile karşımıza çıkan kapsamını net olarak belirleme açısından, bu kavramı “çalışan tarafından gerçekleştirilen patent veya faydalı modelle korunabilir nitelikte olan hizmet buluşları ile serbest buluşlar” olarak tanımlamak uygun olacaktır.

İBRAHİM YAŞAR  - 13 Şubat 2019

Sınai Mülkiyet Kanunu (SMK) 10 Ocak 2017 tarihli Resmi Gazete ’de yayımlanarak yürürlüğe girdi. Sınai mülkiyet alanında önemli yenilikler getiren SMK’nın yürürlüğe girmesi ile birlikte bazı alanlarda uygulamada belirsizlikler baş göstermiş, düzenlemeden etkilenen taraflar nezdinde tereddütler oluşmuştur. Uygulamada tereddüt oluşan konulardan biri de SMK 121 (9) ‘un nasıl uygulanacağına ilişkindir.

“Parça tesirli mühimmat” (Cluster Munitions), 20.05.2008’de Dublin’de hazırlanan ve 03.12.2008’de Oslo’da imzalanan Parça Tesirli Mühimmatlarla İlgili Anlaşma  uyarınca şu şekilde tanımlanır:

“Parça tesirli mühimmat’, her biri 20 kg’dan az ağırlığa sahip patlayıcı alt birimleri saçmak veya bırakmak üzere tasarlanan ve söz konusu patlayıcı alt birimleri içeren konvansiyonel mühimmatlar anlamına gelir” [MADDE 2(2)].

Birleşik Patent Mahkemesi (Unified Patent Court – UPC), Avrupa Birliği (AB) ülkeleri için ortak bir mahkeme ve dolayısıyla her birinin yargı sisteminin ortak birer parçası olarak tasarlanmıştır. UPC’nin Kuruluş Anlaşması (Agreement on a Unified Patent Court), 28 AB üyesi ülkenin 26 tanesi tarafından 20.06.2013 tarihinde imzalandı ve imzacı devletlerin yerel hukuklarında onaylanma süreci başladı. Anlaşmanın getirdiği yenilik, sadece patent yargılaması bakımından ortak ve merkezi bir yargı kurumunun oluşturulması değil, Anlaşmaya taraf AB ülkelerinde geçerli olacak üniter yeni bir patent sistemi de tanımlanmış oldu.

VİLDAN ALPASLAN - 2 Ocak 2019 

Çalışan buluşu denildiğinde herkesin aklına farklı şeyler gelse hatta kafamızda ampuller yansa da yeni 6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu (SMK) ile hayallerimizin sınırı çizilmiş görünüyor. Konuyu takip edenlerin çok iyi bildiği gibi basit haliyle, çalışanın işyerinde iş ilişkisi içerisinde ortaya çıkardığı buluşlardır, çalışan buluşları. Ancak sınırlar çizilirken fazlasıyla bonkör davranıldığını ve hatta bedel yönünden yaratılan karmaşayla ciddi ihtilafların gündeme geleceğini söylersek, abarttığımızı düşünmeyin. Çalışan buluşlarına dair hükümler yazılırken nasıl olmuşsa “Kamu destekli projeler” de kapsam içine alınmış ve çalışan buluşu başlığı altında yer almıştır.