Dünya Fikri Mülkiyet Örgütü'nün (WIPO) her yıl yayınladığı "Dünya Fikri Mülkiyet Göstergeleri" raporu küresel anlamda fikri mülkiyet rekabetine dair önemli istatistikler içeriyor.(Link) Raporda, 2024 yılına dair istatistikler önceki yıllarla karşılaştırılarak ele alınmıştır. Bu yazıda, patent alanındaki küresel trend ve özellikle Türkiye'nin patent performansı genel hatlarıyla incelenecektir.

Küresel Genel Görünüm

1. 2024 yılında dünya genelinde patent başvurusu 2023’e göre %4,9 artarak 3,7 milyon olmuştur. Dünya genelinde en çok patent başvurusu yapan uyruklar sırasıyla Çinliler, Amerikalılar ve Japonlar olmuştur. Dünyadaki tüm patent başvurularının neredeyse yarısı Çin kaynaklıdır (%48,2). ABD kaynaklı başvuru sayısı ise Çin’in üçte biri civarındadır. Çin’in küresel ezici üstünlüğü marka, faydalı model, tasarım ve bitki çeşitleri başvuru sayısında da göze çarpıyor. Çin tüm alanlardaki başvuru sayısında lider durumda.
2. Çin kaynaklı patent başvuruları gibi Çin Patent Ofisi’ne (CNIPA) yapılan patent başvuru sayısı da ABD’ye yapılan başvuru sayısının yaklaşık üç katı. CNIPA’ya yapılan başvuru sayısı iki milyona ulaşmak üzere. Ancak bunları %90’ı yerleşik başvuru.
3. Çin, ABD, Japonya, Kore ve AB’ye yapılan patent başvuruları dünya genelindeki başvuruların yaklaşık %85’ini oluşturuyor.
5. 2024 yılında USPTO'ya yapılan patent başvurusunun yarısından fazlası (%55,2) yerleşik olmayanlardan gelmiştir. Çin’de ise yabancı başvuru oranı %10’dan azdır.
7. Öte yandan ABD, 2024 yılındaki keskin düşüşe rağmen, yurt dışına yapılan başvuruların en büyük kaynağı olmayı sürdürmektedir.
9. 2024 yılında Çin, her 100 milyar dolarlık GSYİH başına 4.977 yerli patent başvurusu gerçekleştirerek dünyada bu alandaki en yüksek yoğunluğa sahip ülke olmuştur. Çin'i bu oranda Japonya (4.150), İsviçre (1.506), Finlandiya (1.331), Almanya (1.241) ve ABD (1.053) takip etmektedir. Bu oran, bir ülkedeki patent faaliyetlerinin ekonomik büyümeden daha hızlı bir tempoda gerçekleştiğini göstermekte. Bu oranın artması, inovasyonun ekonomik büyümenin önüne geçtiğini simgeler. Nordik ülkelerde de bu oran son derece yüksektir. Ancak şunu da ifade edelim ki Almanya, Japonya ve ABD gibi ülkelerde bu oranın düşüş eğiliminde olması, bu ülkelerde yerli patent başvurularındaki azalmaya karşılık GSYİH'nin artmaya devam etmesinin bir sonucudur.
11. Patent hakları bölgeseldir; bu nedenle buluş sahipleri, buluşlarını farklı ülkelerde korumak için birden fazla ülkenin ofisine başvuru yapar. Sadece toplam başvuru sayılarına bakmak, aynı buluşun mükerrer sayılmasına ve verilerin şişmesine neden olur. Patent aileleri, aynı buluşla bağlantılı tüm ulusal ve uluslararası başvuruları bir araya getirerek dünyadaki gerçek ve tekil buluş sayısını ortaya koymaya yardımcı olur. 2022 yılındaki tüm patent ailelerinin yaklaşık %70'i Çin menşeli başvuru sahiplerine aittir. Çin'i Japonya (%8,1), Güney Kore (%6,9) ve ABD (%6,8) takip etmektedir.
12. Dünya genelindeki patentlerin yaklaşık %85,6'sı yalnızca tek bir ofiste/ülkede tescillidir. Çin'de bu oran %96,7’dir; yani Çinli mucitlerin çoğu buluşlarını sadece kendi ülkelerinde korumaktadır. Buna karşılık, Hollanda ve İsviçre gibi ülkeler, iç pazarlarının küçüklüğü nedeniyle buluşlarını beş veya daha fazla ofiste koruma altına alma konusunda en yüksek oranlara sahip.
13. Hollanda ve Birleşik Krallık, dünyadaki en büyük 10 patent ofisi arasında yabancıların en baskın olduğu ülkelerdir (%90’dan fazla). Bu eğilim diğer büyük Avrupa ofislerinde de görülüyor. Asya'da ise durum tam tersi. Çin ve Japonya'da patentlerin yaklaşık %80’i yerleşik buluş sahiplerine ait. Bu istatistik, Hollanda ve Birleşik Krallık gibi ülkelerin küresel teknoloji devleri için ne kadar kritik pazarlar olduğuna işaret edebilir. Yabancı şirketler, buluşlarını bu ülkelerde koruma altına almak için yoğun bir çaba sarf etmektedir.
15. Avustralya ofisi, işleme aldığı başvuruların %99'una patent vererek zirvede yer almaktadır. Onu Hindistan (%78,6) ve Japonya (%75,5) izlemektedir. İşleme alınan başvuruların yarısından azına patent veren yalnızca iki büyük ofis bulunmaktadır: Birleşik Krallık (%44,9) ve Brezilya (%47,8). Çin, 2024 yılında yaklaşık yarım milyon başvuruyu reddetmiştir. Bu da başvuruların yaklaşık %30’una tekabül etmektedir.
17. WIPO’nun patent sınıflandırma sisteminde 35 farklı teknoloji alanı yer alır. Bu alanlardan biri olan bilgisayar teknolojileri, 2023 yılında yayınlanan patent başvuruları arasında dünya genelinde en çok rağbet edilen teknoloji alanı oldu. Yayınlanan tüm patent başvurularının %13,2'si bu alandadır. Göreceli Uzmanlaşma Endeksi (RSI) verilerine göre, Asya ülkeleri ve ABD bilgisayar teknolojilerinde uzmanlaşırken, Avrupa ülkeleri daha çok ulaşım/taşımacılık teknolojilerinde uzmanlaşmaktadır.
18. İlaç patentleri alanında İsviçre, İsrail, Birleşik Krallık, ABD, Hollanda ve Kanada öne çıkmaktadır. Bu ülkeler ilaç teknolojileri alanında küresel ortalamanın üzerinde bir yoğunluğa sahip. İlaçlar sadece patentlerle değil, markalarla da korunmaktadır. İlaç müstahzarlarını içeren Nis Sınıfı 5, dünya genelindeki yabancı marka başvurularının %5,6'sını oluşturarak en çok başvuru yapılan 4. sınıf olmuştur.

Türkiye'nin Patent Başvurularındaki Yeri

1. Türkiye, en çok patent başvurusu alan ofisler sıralamasında 23'üncülükten 18'inciliğe yükselerek ilk 20 arasına girdi. 2024 yılında TÜRKPATENT’e 10.351 adet patent başvurusu yapıldı. Bu başvuruların 10.004’ü yerleşik başvuru. Ayrıca patent tescil sayısında bir önceki yıla göre %38,9 oranında ciddi bir artış görünüyor. Dünya genelindeki patent tescili ise bir önceki yıla göre %5,2 artış gösterdi. Bu açıdan bakıldığında Türkiye’nin pozitif ayrıştığı söylenebilir.
2. Türkiye, Rusya Federasyonu, Norveç, İtalya ve İngiltere ile birlikte hidro (su) enerji ile ilgili patent başvurularının en çok yoğunlaştığı 5 ülkeden biri olarak dikkat çekmekte.
3. Türkiye'de 181 patent uzmanı görev yapmakta ve bu uzmanların ortalama deneyim süresi 7,9 yıldır. EPO ve ABD’deki patent uzmanı sayısı sırasıyla 4.005 ve 8.705’tir. ABD’deki uzmanlar ortalama 13 yıllık tecrübeye sahip.
4. TÜRKPATENT, patent başvurusuna ilişkin nihai bir karar verene kadar ortalama 26,4 ay beklemek gerekiyor. Bu süre Çin’de 15,5 ay, EPO’da 24,9 ay, Rusya’da ise 4,1 ay olarak hesap edilmiş. TÜRKAPTENT tarafından inceleme raporu ortalama 6,3 ay içerisinde düzenlenmekte.
5. Türkiye'ye yapılan yabancı patent başvurularında en büyük pay Çin'e ait (%25,9).

Özetle, ABD ile Çin arasındaki rekabetin patent alanında Çin’in niceliksel anlamda ezici üstünlüğünü göz ardı etmek mümkün değil. CNIPA 1,82 milyon başvuru alırken, USPTO 603.194 başvuru almıştır. Çin’de 5,68 milyon, ABD’de ise 3,51 milyon patent tescili bulunuyor. Ancak bu istatistikler bence tek başına bir anlam ifade etmez. Örneğin, küresel olarak tüm patent başvurularının neredeyse yarısı Çin’e ait olsa da bunların %90 gibi bir kısmı sadece CNIPA’ya yapılan başvurular. Bu noktada Çin menşeli başvuruların EPO veya USPTO gibi ofislerdeki tescil ve ret sayıları da bu patentlerin gerçek değeri hakkında önemli bir gösterge teşkil edecektir. Ancak raporda buna dair bir bilgi bulunmuyor. Bununla birlikte CNIPA’nın ret oranının da hayli yüksek olduğuna dikkat çekmek gerekir. Buna karşılık ABD’li buluş sahipleri, buluşlarını diğer ülkelere taşımada 177.170 başvuru ile liderdir. Çin menşeli başvurularda bu sayı sadece 65.212’dir. Yine, ABD’ye yapılan başvuruların %55,2’si yabancılardan gelirken, Çin’de bu oran yalnızca %8,5’tir. Bu da küresel anlamda buluş sahiplerinin ABD pazarını Çin pazarına göre öncelediği yönünde bir fikir verebilir. Yine üçlü patent ailelerinde ABD menşeli buluşların Çin menşeli buluşlardan daha fazla olduğu gözlemleniyor. Üçlü patent ailesi, bir buluşun AB, ABD ve Japonya patent ofislerininin üçünde de tescilli olmasını ifade eder. Bu tür patentler genelde daha değerli kabul edilir. Kanaatimce Çin’in bu yükselişi yakın zamanda patent sistemine uluslararası bir müdahaleye yol açabilir.