Geçtiğimiz günlerde, Taylor Swift kendisine ait görüntüsünün yanında iki ayrı ses kaydı için USPTO nezdinde marka başvurusunda bulundu. Ses markaları, “HEY, IT’S TAYLOR SWIFT " ve "HEY, IT’S TAYLOR”dan oluşmaktadır. Sicilde marka tanımı “Marka, ‘HEY, IT’S TAYLOR’ kelimelerinin sesli söyleminden oluşmaktadır.” şeklindedir (Link). Diğer marka tanımı ise “Marka, ‘HEY, IT’S TAYLOR SWIFT’ kelimelerinin sesli söyleminden oluşmaktadır.” şeklindedir. (USPTO Marka Sicili; Ses Kaydı).  Tescil sağlanan mal ve hizmet sınıfları; müzik alanında çevrimiçi indirilemeyen videolar, önceden kaydedilmiş müzik performansları, sahne performansları, halka açık etkinlikler, röportajlar, haberler, fotoğraflar ve müzik ve müzik eğlencesiyle ilgili diğer bilgiler ve çoklu ortam materyalleri sağlama olarak karşımıza çıkar.

Şarkıcının avukatlarına göre, Taylor Swift sesinin belirli ifadelerini marka olarak tescil ettirdiğinde sesin yapay zekâ ile oluşturulmuş benzer kayıtları da tescilli marka ile karıştırılma ihtimali oluşturacak derecede benzer sayılacak ve kullanım engellenebilecektir. Swift’in avukatlarının dayandığı daha eski tarihli bir marka tescili bulunmaktadır. 2025 yılının aralık ayında oyuncu Matthew McConaughey, Dazed and Confused filmindeki repliği olan “Alright, alright, alright” şeklindeki sesini yine USPTO nezdinde televizyon dizileri, eğlence alanında ses ve video kayıtlarını temel alan 9. sınıfta marka olarak tescil ettirmiştir. Sicilde markası, “İşaret bir sestir. İşaret, bir adamın "alright, alright, alright” (tamam tamam tamam) demesinden oluşur; burada ilk iki kelimenin ilk hecesi ikinci heceden daha düşük perdede, son kelimenin ilk hecesi ise ikinci heceden daha yüksek perdededir.” şeklinde tanımlanmaktadır (USPTO Marka Sicili; Markaya Konu Ses Kaydı).

Belirtmek gerekir ki AB hukuku ve Türk hukukunda da seslerden oluşan işaretlerin marka olarak tescil edilebileceği kabul edilir. Ses markalarının büyük çoğunluğunu hayvan sesleri, dizi/film jingleları gibi sesler oluşturmaktadır. İnsan sesleri de dışarıda bırakılmaz, ayırt edici nitelikte ise marka olarak tescil edilebilir. Örneğin Barselona Futbol Kulübü, “Barca” kelimesinin bir erkek tarafından seslendirildiği işareti AB markası olarak sekiz farklı sınıf için tescil ettirmiştir (EU Marka Sicili; Markaya Konu Ses Kaydı). Bununla birlikte özellikle Türk öğretisinde insan seslerinin marka tescili hususunda detaylı bir çalışma ve izahat olmadığı görülür.

Peki insan sesinden oluşan markalarda ayırt edici nitelik unsuru nasıl değerlendirilecektir?

İnsan sesi; konuşma, şarkı söyleme, bağırma, gülme, ağlama seslerinden oluşabilir. Gülme ve ağlama seslerine nazaran içerisinde sözel unsurlar olan seslerde bu sözel unsurlar yani kelimeler, işaretin ayırt ediciliğini etkileyecek midir? Bu hallerde geleneksel markalardaki gibi kelime kısmının önceliğinin olduğu her zaman kabul edilememeli, somut olaya göre bazen kelime bazen ses öne çıkarak, ayırt edicilik belirlenmelidir. Şayet işaret, ayırt edici niteliği zayıf veya olmayan sözcüklerden oluşuyorsa yani jenerik veya tanımlayıcı sözcükler varsa ses içerisindeki melodi veya tonlama gibi unsurların olağan dışı, çarpıcı bir unsur içerip içermediği değerlendirilir. Eğer ses böylesi bir nitelik taşımıyorsa ilgili işaret ayırt edici nitelikte değildir; taşıyorsa işaret bir bütün olarak ayırt edici kabul edilir. Bu noktada tanımlayıcı sözcükler üzerinde marka sahibi münhasır hakka sahip olamayacak ve işaretin bütünü üzerine marka koruması elde edecektir. Fakat işaret, kullanımlara bağlı olarak artık köken gösteren bir işaret olarak algılanıyor ise ses içersindeki konuşmanın anlaşılamıyor olması, net olmaması hallerinde dahi sesin ayırt edici nitelikte olacağının kabulü gerekir.

Gerek Swift’in markaları gerek McConaughey’in markası kelime ve sesten oluşur. İlgili kelimeler aslında ayırt edici niteliği bulunmayan günlük dilde sıkça kullanılan kelimelerdir. Zira bir topluluğa hitap ederken, telefon görüşmesini başlatırken herkes kendi ismini kullanarak “HEY, IT’S TAYLOR/MICHAEL/MARIA” gibi kelimeler dizisi kullanır. “Tamam, tamam, tamam” ifadesi de onaylama anlamında kullanılan, oldukça sıradan bir kelimenin tekrarından ibarettir. Dolayısıyla her üç markada esas unsur sestir. İlgili sesler, oldukça tanınmış olan bir şarkıcı ve oyuncuya ait olduğundan ayırt edici nitelikleri de yüksek olacaktır.

Bununla birlikte özellikle Swift, söz konusu markayı bir tür şova başlangıç cümlesi olarak kullanmaktadır. Zira ilgili sesleri genellikle hayranlarına hitap ederken, yeni albümü veya şarkısının yayınlandığı duyurmak için oluşturduğu video kaydına başlarken, konserlerinde sahneye çıktığında kullanmış ve kullanmaya devam etmektedir. Bu yönüyle kullanımın markasal olacağı söylenebilecektir. Dolayısıyla bu işaret türleri için ayırt edici niteliğin kullanım yoluyla kazanılması daha mümkün görünür.

Ses markasının herhangi bir şekilde kullanımı markaya tecavüz teşkil edecek midir? Taylor Swift’in sesi kullanılarak “HEY, IT’S TAYLOR” ibaresi ve McConaughey’in sesi için “Alright, Alright, Alright” ibaresi yerine farklı bir kelime dizisi kullanıldığında, örneğin yapay zekâ araçlarıyla Swift’e farklı bir metin okutulduğunda marka tecavüzü oluşacak mıdır?

Tecavüz için kullanımın markasal ve ticari nitelikte olması gerektiği açıktır. Bu hususta bir önceki yazıda ifade ettiğimiz açıklamalar geçerlidir (Link). Ayrıca, Swift ve McConaughey markaları özelinde işaretin esas unsurunun ses olduğu, ayırt edici niteliğin konuşmanın tınısı, vurguları ve tonundan kaynaklandığı unutulmamalıdır. Bu sebeple aynı veya benzer marka değerlendirmesi yapılırken sesin kendisi göz önünde bulundurulmalı, mütecavizler tarafından sesle birlikte ““HEY, IT’S TAYLOR” ve “Alright, Alright, Alright” kelimeleri haricinde ve fakat ona benzer kelimeler kullanıldığında da tecavüz meydana gelebilecektir.

Kişilik hakkına konu unsurlar üzerinde telif hukuku haricinde marka hukuku korumasının da tartışılmaya başlanması fikri mülkiyet hukuku bakımından önemli bir dönemin başlangıcıdır. Konu henüz yeni olduğundan ileride doğacak uyuşmazlıklarda mahkemelerin benzerlik ve tecavüz değerlendirmelerini nasıl yapacağı, marka koruması sınırının nasıl çizileceği, farklı hukuk sistemlerinde yaklaşımların ne şekilde olacağı şimdilik belirsizliğini korumaktadır. Birçok sosyal medya platformunun tecavüze konu içeriği kaldırmadan önce fikri mülkiyet haklarına dair tescil belgesi talep ettiği düşünüldüğünde, markanın varlığı en azından gelecekteki sahte içeriklere karşı güçlü bir caydırıcı unsur olarak işlev görecektir. Diğer ünlü ve tanınmış kişilerin de Swift ve McConaughey’in izinden gidip gitmeyeceğini ise ilerleyen süreçte birlikte göreceğiz.