Manevi hakları ihlal edilen eser sahibinin maddi tazminat talep edip edemeyeceği, FSEK m. 70/1’de 4110 sayılı Kanun ile yapılan değişiklikten sonra doktrinde ve uygulamada tartışmalı hâle gelmiştir. Tartışmanın kaynağını anlayabilmek için hükmün değişiklikten önceki ve sonraki haline değinmek gerekir. 

İlk bakışta bu değişiklik, manevi hakların ihlali hâlinde artık maddi tazminat talep edilemeyeceği izlenimini vermektedir. Nitekim doktrinde ve uygulamada da bu yönde değerlendirmelere rastlanmaktadır. Peki gerçekten de 4110 sayılı Kanun ile yapılan değişiklik manevi hakların ihlali nedeniyle maddi tazminat talep edilmesini ortadan kaldırmış mıdır? 

Kanaatimizce bu soruya olumlu cevap vermek mümkün değildir. Zira 4110 sayılı Kanun ile yapılan değişikliğin amacı, FSEK m. 70/1’i mülga 818 sayılı Borçlar Kanunu’nun manevi tazminata ilişkin hükmü ile uyumlu hâle getirmektir (İ, Murat & T, Yalçın s. 94). Bu değişiklikten hareketle kanun koyucunun manevi hakların ihlali hâlinde maddi tazminat talebini tamamen ortadan kaldırmayı amaçladığı söylenemez. Dolayısıyla hüküm metninden maddi tazminata ilişkin ibarenin çıkarılmış olması, manevi hakların ihlali nedeniyle doğan maddi zararların artık tazmin edilemeyeceği şeklinde yorumlanmamalıdır.

Bununla birlikte, FSEK m. 70/1’in mevcut lafzı, manevi hakların ihlali nedeniyle doğabilecek maddi zararların bu hüküm çerçevesinde talep edilmesine imkân vermemektedir (K, Ahmet, s. 83; T, Ünal, s. 472).  Oysa manevi hakların ihlali her zaman yalnızca manevi bir zarara yol açmaz. Somut olayın özelliklerine göre aynı ihlal, hak sahibinin malvarlığında da bir eksilmeye de neden olabilir. Kanunun yalnızca manevi tazminatı düzenlemiş olması, bu ihtimali ortadan kaldırmamaktadır.

Örneğin bir yönetmen tarafından hazırlanan belgeselin izni olmaksızın değiştirilerek ve kalitesi düşürülerek yayınlanması yönetmenin eser üzerindeki manevi haklarını ihlal eder. Bu yayının ardından yapım şirketinin yönetmen ile yapmayı planladığı yeni projeleri iptal etmesi halinde ise ihlal yalnızca manevi bir zarara değil, yönetmenin bu projeden elde edeceği gelirden mahrum kalması nedeniyle maddi bir zarara da yol açacaktır.

FSEK m. 70/1, manevi hakların ihlali hâlinde başvurulabilecek özel bir manevi tazminat davasını düzenlemektedir. Hükmün maddi tazminata yer vermemiş olması, Türk Borçlar Kanunu’nun haksız fiile ilişkin genel hükümlerinin uygulanmasına engel değildir. Manevi hak ihlali sonucunda maddi bir zarar doğmuşsa, hak sahibi TBK m. 49 ve devamı hükümlerine dayanarak maddi tazminat talep edebilir (T, Ünal, s. 472; K, Ahmet, s. 83).

Manevi hakların ihlali sonucunda maddi zararın da doğabileceği dikkate alındığında, bu hususun FSEK m. 70’te açıkça düzenlenmiş olması kanun yapma tekniği bakımından daha isabetli olurdu. Mevcut düzenleme, maddi tazminat talebini ortadan kaldırmamakla birlikte, hükmün lafzı nedeniyle doktrinde ve uygulamada gereksiz tartışmaların ortaya çıkmasına neden olmuştur.

Sonuç olarak, FSEK m. 70/1’de 4110 sayılı Kanun ile yapılan değişiklik manevi hakların ihlali hâlinde maddi tazminat talebini ortadan kaldırmamıştır. Manevi hak ihlali nedeniyle maddi bir zarar doğmuşsa, bu zarar Türk Borçlar Kanunu’nun haksız fiile ilişkin genel hükümlerine dayanılarak talep edilebilir.

KAYNAKLAR:

İnceoğlu, Murat / Tosun, Yalçın, Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu Uyarınca Manevi Tazminat Talepleri ve Bunların Türk Borçlar Kanunu ile İlişkisi, BATİDER, 2012, C. 8, S. 3.

Kılıçoğlu, Ahmet, Fikri Hakların İhlalinde Hukuksal Koruma Yolları, TBB Dergisi, s. 54, 2004. 

Tekinalp, Ünal/Okutan Nilsoon, Gül/ Şehirali Çelik, Feyzan Hayal, Tekinalp Fikri Mülkiyet Hukuku, 6. Baskı, İstanbul, 2025.