Fikri mülkiyetle ilgili işlemler sayılırken konuya özel olarak temas etmiş bazı kişiler dışında kimseler tarafından sayılmadan bir fikri mülkiyet sistemi daha vardır; Bitki Islahçı Hakları veya Bitki Çeşit Koruma. Kanunla ilgili hazırlık çalışmaları daha çok Tarım Bakanlığı ve bitki ıslahçı merkezli olarak başlatıldığı ve ilerletildiği için ülkemizde yaygın olarak Bitki Islahçı Hakları “BIH” (Plant Breeders’ Rights “PBR”) şeklinde ...

Avrupa Birliği Adalet Divanı (ABAD), EUIPO v. Nowhere (C-337/22 P) davasında önemli bir karar vermiştir. Kararda, marka itiraz ve hükümsüzlük işlemlerinde dayanak alınan önceki hakların, Avrupa Birliği Fikri Mülkiyet Ofisi (EUIPO) tarafından nihai kararın verildiği anda hâlâ mevcut olması ve hukuki etki doğurması gerektiği sonucuna varılmıştır. Buna karşılık, Birleşik Krallık marka hukuku uyarınca, itiraz

NASRETTİN HOCA: Eveeet Karakaçan… Nerede kalmıştık? Bugün hangi konu hakkında sorularla geldin yine? KARAKAÇAN: Hocam, geçenlerde aklıma “Marka ve Patent Vekilliği Asgari Ücret Tarifesi Ne Zaman Yayımlandı?” diye bir başlık geldi. NASRETTİN HOCA: Böyle bir tarife yok ki Karakaçan? Bu da nereden aklına geldi?

Kozmetik dünyasında, bilhassa parfüm sektöründe tester ürün kullanımı oldukça yaygın bir pazarlama stratejisidir. Bir parfümün tende bırakacağı kalıcılık ve kişinin ten kimyasıyla kuracağı etkileşim fazlasıyla öznel olduğundan, tüketicilerin kokuyu bizzat deneyimlemeden doğrudan satın alma kararı vermesi çoğu zaman güçtür. Bu zorluğu aşmak isteyen üreticiler, potansiyel müşterilerin ürünü şahsen test edebilmesi adına yetkili satış noktalarına tester ürünler tedarik etmektedir. Bu tester ürünler, içerik ve koku bakımından orijinal ürünle aynı olup, yalnızca sunum ve dağıtım amacı bakımından farklılaşmaktadır.

Müzik eseri, her nevi sözlü ve sözsüz bestelerdir (FSEK m. 3). Kimi zaman yalnızca besteden, kimi zaman güfte ve besteden oluşan müzik eserinde, hususiyet içeren bir duygu veya düşüncenin işitme duyusuna hitap eden tonlaması korunur. Müzik eserinin esas unsuru oluşturduğu müzik sektöründe fikir ve sanat eserleri hukuku bağlamında önem arz eden bir kavram bulunmaktadır; “edisyon”. İngiliz öğretisinde music publishing, Fransız öğretisinde editieur de musique olarak ifade edilen edisyon, esasında müzik eserinin kamuya sunulması anlamına gelir.

Avrupa Birliği Genel Mahkemesinin (ABGM) T-637/19 sayılı ve 12.05.2021 tarihli Sun Stars & Sons v EUIPO – Carpathian Springs kararında, bütünsellik ilkesi doğrultusunda inceleme yapılarak, kelime + üç boyutlu şekil unsuru içeren aşağıdaki markalar arasında karıştırılma ihtimalinin bulunmadığı sonucuna varılmıştır. İncelememiz açısından önem arz eden yönüyle uyuşmazlık geçmişini özetlemek gerekirse; Carpathian Springs SA adına EUIPO nezdinde yapılan başvuruya, Sun Stars & Sons tarafından önceki markasına dayalı olarak yapılan itiraz, markalar arasında karıştırılma ihtimalinin olmadığı gerekçesiyle reddedilmiş ve Temyiz Kurulu da ret kararını yerinde görmüştür.

Üretken YZ’ler yaratıcı ürünler ortaya koyabilir. Fakat orijinal/özgün gibi görünen çıktıların arkasında aslında telifli içerikler vardır. Yani YZ’ler aslında insanlık mirası üzerine konar. YZ sistemleri, zaman zaman farkında olmadan (veya bilerek) mevcut eserleri kopyalayabilir ya da onların tarzını, yöntemini veya üslubunu birebir taklit edebilir. Bir yazarın roman karakterlerini ve hikâye kurgusunu modelleyen YZ, telifli içerikle oldukça benzer öyküler üretebilir. Diyelim ki Midjourney adlı görsel üreten YZ, belirli sanatçıların üslubunu kullanarak yeni resimler oluşturabilir. Yine bir YZ, popüler filmlerden sahneleri veya diyalogları örnek alarak kısa animasyonlar veya film klipleri hazırlayabilir.

Mizah, insanlık tarihinin en eski ve en etkili iletişim araçlarından biridir. Bu mecranın en keskin enstrümanı olan karikatür ise bir fikrin, sert bir eleştirinin veya toplumsal bir gözlemin görselleşmiş ve yoğunlaşmış bir tezahürüdür. Günümüzün dijitalleşen dünyasında bir karikatürü sağ tıklayıp kaydetmek ya da sosyal medyada paylaşmak yalnızca saniyeler sürmektedir. Bununla birlikte Türkiye’de karikatürler, FSEK kapsamında güçlü bir koruma altındadır. Ancak bu korumanın kapsamını, sınırlarını ve ihlal durumlarında doğabilecek hukuki sonuçları anlayabilmek, hem eser sahipleri hem de kullanıcılar bakımından büyük önem taşımaktadır.

Dünya genelindeki bugünkü anlayışa göre telif hukuku insanı merkeze alır ve bir fikri ürünün korunması için onun insan yaratıcılığıyla ortaya çıkmasını şart koşar. Telif hukukuna göre eser, onu meydana getiren insanın hususiyetini/fikri yaratıcılığını taşıyan fikir ve sanat ürünleridir. Demek ki sadece insan mahsulü fikri ürünler “eser” kabul edilir. Bu açık ve net bilgiye rağmen yoğun tartışmalar nedeniyle yine de soralım: Peki, YZ sıfırdan bir şiir yazarsa ya da yeni bir tablo yaparsa…, ortaya çıkan ürün “eser” sayılır mı?

Yapay zekâ (YZ) ve telif hakları gerilimi üç boyutuyla öne çıkıyor: i) telifli içeriklerin YZ’nin eğitiminde kullanılması (girdi/input), ii) YZ ürünlerinin eser olarak korunup korunmayacağı (çıktı/output), iii) taklitçi YZ’nin telif ihlali yapması. Bu yazıda girdi ayağı üzerinde duracağım; diğerleri başka yazıların konusu. YZ’leri boş birer kap olarak düşünebiliriz. Bir YZ sistemi, kendi başına hiçbir şey bilmez. Öğrenmesi için ona örnekler verilmelidir. Bu örnekler topluluğuna eğitim verisi veya veri seti (dataset) denir. Örneğin bir YZ’ye şiir yazdırmak istiyorsanız binlerce, belki de milyonlarca şiirle onu eğitmelisiniz, beslemelisiniz.

Generative artificial intelligence (AI) systems are trained on vast datasets containing text, images, and other digital materials, often derived from copyrighted works. This practice has sparked growing legal disputes between creators and AI developers. While creators claim their works are used without authorization, technology companies argue that AI training merely extracts statistical patterns rather than reproducing expressive content.

Bir fikri ürünün eser olarak korunması için Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu (FSEK) kapsamında öngörülen dört eser kategorisinden birine dahil olması gerekir. Bu kapsamda ilmi ve teknik mahiyetteki fotoğraflar ilim edebiyat eseri olarak korunurken bedii yani estetik özellik içeren fotoğraflar güzel sanat eseri olarak korunur. Bu iki koruma için de fotoğrafın, sahibinin hususiyetini yansıtması gerekir. Hususiyetin tanımını yapmak zordur ve telif hukukunun en tartışmalı konularından biridir. Hususiyet içermeyen fotoğraflar ise eser olarak değil, duruma göre haksız rekabet veya kişilik hakları kapsamında korunabilecektir. Örneğin hastaların ameliyat öncesi ve sonrası hallerini gösteren alelade fotoğraflar eser değildir.